W ciągu najbliższych tygodni Sejm Rzeczypospolitej Polskiej dokona wyboru 15 sędziów do składu Krajowej Rady Sądownictwa. W uchwałach Walnego Zgromadzenia i Zarządu Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Sędziów Sądów Administracyjnych wielokrotnie zwracaliśmy uwagę, że aktualny model wyboru przez Sejm sędziowskiej części KRS, wprowadzony ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), narusza zasady praworządności i trójpodziału władz wyrażone w art. 7 i art. 10 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Źródłem tych naruszeń jest pominięcie głosu sędziów w wyborze sędziowskiej części składu Krajowej Rady Sądownictwa i powierzenie go Sejmowi jako organowi władzy ustawodawczej, któremu Konstytucja w art. 187 ust. 1 pkt 3 powierzyła jedynie wybór czterech członków Rady spośród posłów. Taki sposób wyboru sędziów do składu Krajowej Rady Sądownictwa powoduje uzależnienie tego organu od władzy wykonawczej i ustawodawczej, pozbawiając go realnej możliwości wykonywania konstytucyjnej funkcji, jaką jest stanie na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów (art. 186 ust. 1 Konstytucji RP).
Przypominamy, że Krajowa Rada Sądownictwa odgrywa kluczową rolę w procesie nominacyjnym sędziów i asesorów. Wnioski tego organu decydują o tym, kto wykonuje władzę sądowniczą w Polsce. Praktyka ostatnich lat wskazuje, że Krajowa Rada Sądownictwa funkcjonująca w latach 2018-2026, wielokrotnie przedstawiała jako kandydatów na stanowiska sędziowskie sądów wszystkich szczebli osoby bez należytego przygotowania merytorycznego, których zależność od czynników politycznych jest zauważalna dla każdego obserwatora. Taka sytuacja stanowi zagrożenie dla realizacji obywatelskiego prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
W odpowiedzi na odmowę podpisania przez Prezydenta RP ustawy z dnia 23 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, przewidującej wybór sędziów do Krajowej Rady Sądownictwa w wyborach powszechnych przeprowadzonych wśród sędziów Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, sądów administracyjnych oraz sądów wojskowych, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej podjął
27 lutego 2026 r. uchwałę w sprawie przywrócenia konstytucyjnych standardów wyboru członków Krajowej Rady Sądownictwa wybieranych spośród sędziów (Monitor Polski z 4 marca 2026 r., poz. 259). W uchwale Sejm wyraził zapewnienie, że w przypadku kształtowania składu Krajowej Rady Sądownictwa na podstawie obowiązujących przepisów, uwzględni w swoich decyzjach wyniki wyborów dokonanych przez sędziów w wyborach powszechnych i transparentnych, wymogi konstytucyjne co do składu Krajowej Rady Sądownictwa i ograniczenia wynikające z ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa. Z kolei w oświadczeniu z 9 marca 2026 r. Prezesi dziesięciu Sądów Apelacyjnych zaproponowali zwołanie w sądach zgromadzeń sędziów, w czasie których będą oni mogli w głosowaniu tajnym, bezpośrednim i powszechnym oddać głos opiniujący kandydatów ubiegających się o wybór do Krajowej Rady Sądownictwa. Wyrażamy przekonanie, że jako sędziowie sądów administracyjnych będziemy mieli zapewnioną możliwość zagłosowania na tych samych zasadach w naszych sądach macierzystych, tj. w Naczelnym Sądzie Administracyjnym i w wojewódzkich sądach administracyjnych.
Podstawa prawna takiego działania wynika wprost z art. 187 ust. 1 pkt 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym Krajowa Rada Sądownictwa składa się m.in. z piętnastu członków wybranych spośród sędziów Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, sądów administracyjnych i sądów wojskowych. Żaden przepis obowiązującego w Polsce prawa nie zakazuje sędziom wyrażania opinii w sprawach istotnych dla wymiaru sprawiedliwości. Odpowiedzialność za stan sądownictwa w Polsce i wynikającą z niej dbałość o realizację konstytucyjnych swobód
i wolności obywatelskich, do których należy prawo do niezależnego i bezstronnego sądu, daje nam nie tylko uprawnienie, ale i obowiązek wyrażenia opinii o sędziowskich kandydatach na członków Krajowej Rady Sądownictwa. Każdy sędzia jest bowiem zobowiązany do przestrzegania zasad niezależności sądów, niezawisłości sędziów i odrębności władzy sądowniczej od pozostałych władz: wykonawczej
i ustawodawczej.
Koleżanki i Koledzy Sędziowie.
Apelujemy do Was o liczny udział w głosowaniach i zaopiniowanie takich kandydatów, którzy będą reprezentować wszystkie rodzaje sądów i szczeble sądownictwa. Po raz pierwszy od 2018 r. mamy realną możliwość wyrażenia opinii o kandydatach ubiegających się o wybór do składu organu konstytucyjnego, którego wnioski wpływają bezpośrednio na dobór kadry orzeczniczej wymiaru sprawiedliwości. Wyrażamy stanowisko, że w obecnej sytuacji jest to jedyna możliwa procedura dająca szanse na przywrócenie konstytucyjnych standardów, wedle których kształtowany jest skład Krajowej Rady Sądownictwa. W tym przypadku brak regulacji ustawowych nie uzasadnia zaniechania, którego konsekwencją byłaby akceptacja niekonstytucyjnego modelu wyboru sędziowskiej części Krajowej Rady Sądownictwa przez władzę ustawodawczą bez rozważenia opinii sędziów.
Wyrażamy przekonanie, że Sejm Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z uchwałą podjętą 27 lutego 2026 r. uszanuje głos sędziów. Legitymacja wybranych wedle tych zasad sędziów będzie tym silniejsza, im liczniejszy będzie nasz udział w głosowaniach opiniujących.