Z wielkim niepokojem obserwowaliśmy wydarzenia, jakie miały miejsce w ostatnich dniach w siedzibie i przed siedzibą Trybunału Konstytucyjnego.
Niezależnie od emocji, jakie towarzyszą ocenie obecnej sytuacji, nie można tracić z pola widzenia jej przyczyn oraz kontekstu prawnego i ustrojowego.
Przypominamy, że kryzys wokół Trybunału Konstytucyjnego rozpoczął się w 2015 r. Sejm VII kadencji dokonał wyboru pięciu sędziów Trybunału, z których wybór trzech nastąpił zgodnie z Konstytucją, co zostało potwierdzone w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego z 3 i 9 grudnia 2015 r. Pomimo wydanego przez Trybunał postanowienia zabezpieczającego, Sejm VIII kadencji dokonał następnie wyboru pięciu kolejnych osób, w tym na trzy stanowiska uprzednio prawidłowo obsadzone.
Konsekwencje tych wydarzeń dla prawa do rozpoznania sprawy przez niezależny i bezstronny sąd ustanowiony ustawą zostały następnie stwierdzone w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Sądu Najwyższego. Orzeczenia te wskazują zarazem na obowiązek podjęcia skutecznych działań prowadzących do przywrócenia zgodnego z prawem i Konstytucją funkcjonowania Trybunału Konstytucyjnego.
W roku 2026 Sejm dokonał wyboru kolejnych sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Art. 194 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nie przewiduje udziału Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w procedurze ich wyboru. Prezydent nie posiada zatem kompetencji do blokowania skutków aktu wyboru dokonanego przez Sejm ani do uzależniania możliwości wykonywania mandatu przez wybranego sędziego od własnej decyzji.
Obecna sytuacja została dodatkowo pogłębiona przez niedopuszczenie legalnie wybranych sędziów do wykonywania ich obowiązków oraz przez niezwoływanie Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału. Prowadzi to do dalszego paraliżu instytucji powołanej do ochrony Konstytucji oraz praw i wolności obywateli.
Zarząd Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Sędziów Sądów Administracyjnych wyraża wsparcie dla legalnie wybranych przez Sejm sędziów Trybunału Konstytucyjnego, którzy podjęli działania mające na celu przywrócenie zgodnego z Konstytucją funkcjonowania Trybunału.
Nie może usprawiedliwiać bierności sytuacja, w której z każdym dniem pogłębia się kryzys konstytucyjny, a Trybunał Konstytucyjny traci zdolność do wykonywania swoich podstawowych funkcji. Obywatele mają prawo do skutecznej ochrony swoich konstytucyjnych praw i wolności. Państwo nie może akceptować trwałego stanu, w którym instytucja powołana do zapewnienia tej ochrony pozostaje sparaliżowana.
Należy zatem umożliwić sędziom Trybunału Konstytucyjnego podjęcie działań przewidzianych prawem, prowadzących do przywrócenia jego zgodnego z Konstytucją funkcjonowania. W szczególności konieczne jest zapewnienie możliwości zwołania Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału oraz rozstrzygania przez Trybunał spraw należących do jego właściwości.
Apelujemy do wszystkich organów władzy publicznej o poszanowanie konstytucyjnej pozycji Trybunału Konstytucyjnego oraz statusu sędziów wybranych przez Sejm. Trybunał jest organem władzy sądowniczej, odrębnym i niezależnym od innych władz. Nie może służyć interesom żadnej większości politycznej ani pozostawać przedmiotem ingerencji innych władz.
Przywrócenie Trybunałowi Konstytucyjnemu zdolności do niezależnego, bezstronnego i zgodnego z Konstytucją wykonywania jego funkcji jest konieczne dla ochrony praw i wolności obywateli oraz dla prawidłowego funkcjonowania demokratycznego państwa prawnego. Dalsze pogłębianie kryzysu nie może być akceptowane. Konieczne jest podjęcie działań, które przywrócą społeczeństwu Trybunał Konstytucyjny zdolny do wykonywania jego konstytucyjnych zadań.